મુખ્ય વાતો
- પથરી નાની હોય તો ક્યારેક પેશાબ સાથે નીકળી શકે છે; કદ અને સ્થાન તપાસથી નક્કી થાય છે.
- કમર/બાજુમાં તીવ્ર દુખાવો, પેશાબમાં લોહી, ઊબકા કે વારંવાર પેશાબ થવો શક્ય લક્ષણો છે.
- તાવ સાથે પથરીનો દુખાવો, પેશાબ બંધ થવો કે અસહ્ય દુખાવો થાય તો તાત્કાલિક સારવાર લો.
- સારવાર પથરીના કદ, સ્થાન, પ્રકાર અને દર્દીની સ્થિતિ મુજબ પસંદ થાય છે.
કિડની સ્ટોન એટલે પેશાબમાં રહેલા ખનિજ અને ક્ષારના સ્ફટિકોથી બનેલી કઠણ પથરી. ક્યારેક તે કોઈ લક્ષણ આપતી નથી, પરંતુ પથરી મૂત્રમાર્ગમાં ખસે કે અવરોધ કરે ત્યારે તીવ્ર દુખાવો થઈ શકે છે. યોગ્ય તપાસથી કારણ અને સારવાર નક્કી કરવામાં મદદ મળે છે.
કિડની સ્ટોનનાં લક્ષણો
લક્ષણો પથરી ક્યાં છે અને અવરોધ કરે છે કે નહીં તેના પર આધાર રાખે છે. શક્ય લક્ષણોમાં:
- પીઠ અથવા બાજુમાં તીવ્ર દુખાવો, જે પેટના નીચેના ભાગ કે જાંઘ સુધી ફેલાય.
- દુખાવો મોજાંની જેમ આવવો-જવો અથવા સ્થિતિ બદલતો રહે.
- પેશાબમાં લોહી, ધૂંધળો કે દુર્ગંધવાળો પેશાબ.
- પેશાબ કરતી વખતે બળતરા, વારંવાર પેશાબની ઇચ્છા અથવા ઓછો પેશાબ.
- ઊબકા અને ઊલટી.
કયા કારણોસર પથરી બને છે?
જ્યારે પેશાબમાં કેટલાક ખનિજ અને ક્ષારોનું પ્રમાણ વધી જાય અને પેશાબ વધુ સાંદ્ર બને, ત્યારે સ્ફટિકો ભેગા થઈ પથરી બનાવી શકે છે. પૂરતું પ્રવાહી ન પીવું, અગાઉ પથરી થઈ હોવી, કુટુંબમાં ઇતિહાસ, કેટલીક આરોગ્ય સ્થિતિઓ અને ખોરાકમાં વધુ મીઠું જેવા પરિબળો જોખમ વધારી શકે છે. પથરીના પ્રકાર અલગ હોય છે, તેથી દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો આહાર ઉપાય યોગ્ય નથી.
કિડની સ્ટોનની તપાસ
ડૉક્ટર લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસ પૂછશે. પેશાબ અને રક્ત પરીક્ષણો તેમજ અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા CT જેવી ઇમેજિંગ તપાસથી પથરીનું સ્થાન, કદ અને અવરોધની માહિતી મળી શકે છે. શક્ય હોય તો નીકળેલી પથરીનું વિશ્લેષણ કરવાથી તેના પ્રકાર અને ફરી થવાનું જોખમ સમજવામાં મદદ મળે છે.
આધુનિક સારવારના વિકલ્પો
સારવાર પથરીના કદ, સ્થાન, પ્રકાર, દુખાવો અને મૂત્રમાર્ગમાં અવરોધ છે કે નહીં તેના આધારે યુરોલોજિસ્ટ નક્કી કરે છે:
- નિરીક્ષણ અને દવા: કેટલીક નાની પથરી સમય સાથે જાતે નીકળી શકે છે. ડૉક્ટર દુખાવા માટે દવા અને જરૂરી દેખરેખ સૂચવી શકે છે.
- શોકવેવ લિથોટ્રિપ્સી: પસંદગીના કેસમાં બહારથી મોકલેલા શોકવેવથી પથરીના ટુકડા કરવામાં આવે છે.
- યુરેટેરોસ્કોપી અને લેસર: પાતળું સાધન પેશાબના માર્ગથી અંદર લઈ જઈ પથરી કાઢવામાં અથવા લેસરથી તોડવામાં આવે છે.
- પર્ક્યુટેનિયસ પ્રક્રિયા: મોટી અથવા જટિલ પથરી માટે પીઠમાં નાનો માર્ગ બનાવી પથરી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા વિચારવામાં આવી શકે છે.
દરેક પ્રક્રિયા દરેક દર્દીને લાગુ પડતી નથી; તમારા યુરોલોજિસ્ટ લાભ, જોખમ અને વિકલ્પો સમજાવશે. કિડની સ્ટોનની સારવાર વિશે વધુ જાણો.
ક્યારે તાત્કાલિક સારવાર લેવી?
පથરીના દુખાવા સાથે તાવ કે ઠંડી લાગવી, સતત ઊલટી, પેશાબ ખૂબ ઓછો થવો/બંધ થવો, અસહ્ય દુખાવો અથવા એક જ કિડની હોવાની સ્થિતિમાં વિલંબ કર્યા વિના તબીબી મદદ લો. અવરોધ સાથે ચેપ તાત્કાલિક સારવાર માગી શકે છે.
પથરી ફરી થવાનું જોખમ કેવી રીતે ઘટાડવું?
ઘણા પ્રકારની પથરીમાં પૂરતું પ્રવાહી પીવાથી મદદ મળી શકે છે, પરંતુ કિડની/હૃદયની બીમારી હોય તો પ્રવાહીની માત્રા ડૉક્ટર નક્કી કરે. મીઠું ઘટાડવું અને પથરીના પ્રકાર મુજબ આહાર બદલવો ઉપયોગી હોઈ શકે છે. ડૉક્ટરની સલાહ વિના કેલ્શિયમ અથવા અન્ય સપ્લિમેન્ટ બંધ ન કરો.
નિષ્કર્ષ
કિડની સ્ટોનનું દુખાવો અને સારવાર પથરીની સ્થિતિ પ્રમાણે બદલાય છે. તાવ, પેશાબમાં અવરોધ કે અસહ્ય દુખાવામાં તાત્કાલિક તપાસ કરાવો. યુરોલોજિસ્ટ સાથે તપાસ અને પથરીના પ્રકાર મુજબની સલાહ લો.
કિડની સ્ટોન માટે નિષ્ણાત સલાહ જોઈએ છે?
Pluto Hospital, Himatnagar ખાતે યુરોલોજી પરામર્શ બુક કરો.